De intermediairs…
Vanaf  2005 begon het te rommelen met die woekerpolissen. Het programma TROS Radar besteedde er veel aandacht aan en ik herinner mij hoe Jort Kelder vertelde er ook in te zijn gestonken. Ik had verwacht dat de financiële intermediairs het sindsdien een stuk moeilijker hadden gekregen, maar tot mijn verbazing groeide het aantal bedrijven hierin gestaag door (zie ook onderstaande grafiek).

…en de woningmakelaars
Momenteel hebben we de kredietcrisis, de eurocrisis, de vastgoedcrisis, werkloosheidscrisis, beurscrisis en wat niet al meer. In de straten van Nederland meen ik waar te nemen dat steeds meer financiële intermediairs en woningmakelaars het niet langer kunnen bolwerken en hun deuren voorgoed moeten sluiten. Een aantal van hen verhuisden naar een goedkopere en of kleinere locatie en zullen ongetwijfeld personeel hebben moeten ontslaan. Nu heb ik de indruk dat de resterende bedrijven manmoedig proberen het hoofd boven water te houden en op betere tijden wachten.

Eigen kijk versus feiten
Mijn persoonlijke mening is dat sommigen onder de intermediairs en makelaars het de komende tijd toch niet zullen redden en alsnog het loodje gaan leggen. Als je echter kijkt naar de aandelenbeurs, die de laatste tijd een bodem lijkt te hebben bereikt, mag je wellicht verwachten dat er toch licht aan het einde van de tunnel is.

Nu dan, zoals u wel vaker van mij gewend bent, tot slot de ‘koele’ cijfers:
Eén opmerking: sinds maart 2001 is in het kader van de deregulering de makelaar niet langer een beschermde beroepsgroep. Iedereen mag zich nu ‘makelaar’ noemen. Wel is het zo dat brancheorganisaties nu zelf de kwaliteit proberen te bewaken door middel van zogenaamde certificeringsregelingen. Het aantal ‘cowboys’ is daardoor beperkt gebleven.

Een misverstand zit vaak in klein (koffie)hoekje
Volgens deze meneer zijn in Nederland in vele steden ‘coffeeshops’ en worden er steeds meer shops geopend. Wij zien echter het tegenovergestelde. Het aantal coffeeshops neemt juist af. “De afname van coffeeshops heeft naar ons idee te maken met de aanscherping van het beleid door gemeenten”, was onze de verklaring. “What do you mean with legislation on coffeeshops?” Toen viel het kwartje. Er was duidelijk sprake van een ‘branche mix-up’. De analyse die was uitgevoerd had niets te maken met de Amerikaanse coffeeshops maar met de Nederlandse coffeeshops. Meneer had de verkeerde branche bekeken. “Oh, de coffeeshops, zoals u die bedoelt, zijn bij Locatus niet onder een specifieke branche te vinden. Zij maken onderdeel uit van de branche Lunchrooms. Formules als Starbucks en Coffee Company zijn dus iets lastiger te analyseren.” Maar ook dat bedoelde hij niet. Het ging hem om koffiewinkels waar men zelf koffiebonen kan kopen. Het gaat dus om koffie/theewinkels en niet om coffeeshops of een koffiezaak als Starbucks.

Coffeeshops versus koffie/theewinkels
De ontwikkeling van het aantal verkooppunten in koffie/theewinkels ziet er totaal anders uit dan van de coffeeshops. Het aantal ‘coffeeshops’ neemt in vijf jaar tijd af met 13%, terwijl het aantal koffie/theewinkels met 44% toeneemt. Een ander belangrijk verschil is de verhouding coffeeshops versus koffiewinkels in Nederland, deze is 3:1. Tot slot nog een verschil in fillialiseringsgraad: coffeeshops 0% tegen ca. 47% bij de koffiewinkels (o.a. Simon Levelt en Kaldi).

Al met al een leuk misverstand. Het laat zien hoe veelzijdig de data in onze database is, maar ook dat het goed is om de omschrijving van de branches goed te bekijken voor u gaat analyseren.

Koffie met een boek
De boekhandel is een typisch voorbeeld van een winkel die de druk voelt van de nieuwe tijd. Er worden steeds minder boeken gelezen. En de boeken die gelezen worden, zijn vaak op internet besteld. Dus men is op zoek naar een ander verdienmodel. Neem boekhandel ‘De Drvkkerij’ in Middelburg. De brasserie binnen hun winkel is in de wijde omtrek een begrip. Om de kruisbestuiving tussen boekhandel en brasserie te vergroten gaat een experiment van start. Klanten kunnen op hun tablet of e-reader een QR code bij een boek scannen en in de digitale ‘reading room’ een preview van het boek lezen. Onder het genot van een drankje (en een hapje). Bevalt de preview, dan kunnen ze boek of e-boek direct kopen!

High Tea in de Intratuin.
Ik zou het niet verzonnen hebben, maar mijn collega heeft laatst een High Tea gedaan in de Intratuin in IJsselstein. En zij is niet de enige die hier speciaal naar toe gaat om wat te eten en te drinken. Het effect van het horecadeel is dus tweeledig. Enerzijds een extra service aan de klant. Want na al die keuzemomenten in dit plantenwalhalla kun je wel een kopje koffie gebruiken! En anderzijds komen er dus mensen naar je winkel, die anders niet gekomen waren. Met weer extra kans dat er ook nog wat anders aan hun vingers blijft plakken.

Kadoshop annex koffieshop
Dit is een combinatie die ik steeds vaker tegenkom. Zeker in de wat kleinere plaatsen een ideale combinatie lijkt mij. Mensen vinden je winkel wel leuk. Maar hebben niet altijd een “hebbeding” nodig. Hoe vaak durf je dan nog die winkel binnen te lopen? Het is er vaak rustig, en je het gevoel hebt dat ‘men’ denkt “daar heb je haar weer, maar kopen ho maar”. Een koffiecorner kan de drempel flink verlagen voor zo’n winkel. En zoveel horeca is er meestal ook niet in die kleinere plaats. Klinkt als win-win.

Volgens mij gaan we de komende tijd nog heel wat meer combinaties met horeca zien in de detailhandel. Kent u nog een bijzonder voorbeeld?

….oh ja, nog een voorbeeld dat in het verlengde ligt. Krantenuitgever NRC is op de begane grond van het NRC-kantoor op het Rokin een restaurant begonnen. Klik hier om meer te lezen over het hoe en waarom.

Ik heb een kleine analyse gedaan. Bijvoorbeeld op welke manier wordt haar naam gebruikt in het straatbeeld? Er zijn verschillende vormen:

En natuurlijk heb ik naar de retail in die straten gekeken. Hoeveel en wat? In welke straten zijn verkooppunten te vinden? Als het gaat om aantal winkelpanden,  dan winnen de “Jutters”.  Den Helder heeft de meeste verkooppunten aan de straat met de naam van Beatrix.

Vervolgens heb ik het opgesplitst naar detailhandel en niet-detailhandel. Als ik alleen naar de detailhandel kijk zie ik een vergelijkbaar beeld in de Top 5:

Maar de winkelvloeroppervlakte (WVO) geeft een ander beeld. Den Helder blijft bovenaan, maar daarna treden er verschuivingen op.

Kijkende naar de dienstverlening is Haarlem de winnaar. Maar Den Helder volgt op kleine afstand.

Leegstand geeft een nieuwe lijstaanvoerder. In dat geval komt Leiden op nummer één.

Maar wie vestigt zich nu aan een straat met de naam “Beatrix” erin? De nummer één zal u niet verrassen!!

Ach, als je haar maar goed zit. Majesteit bedankt!

1. Maak een grondige analyse van de winkelbehoefte
Doe niet wat je altijd gedaan hebt. Het werkt niet meer in deze tijd. Nieuwe winkelcentra neerzetten voorzag tien jaar geleden misschien in een behoefte – nu niet meer. Gemeenten doen er goed aan eerst een grondige behoefteanalyse te maken. Als winkels niet nodig zijn of slecht worden bezocht, kun je beter niet nog meer winkels neerzetten. Besef dat retail geen grote opbrengsten meer zal binnenbrengen. Dit wil niet zeggen dat nieuwbouw altijd verkeerd is – maar pas dit alleen toe als het de retailer, de consument en dus de gemeente verder brengt.

Dit vraagt om een andere manier van denken. Stel de behoefte aan winkels centraal en maak hier eerst een grondige analyse van.

2. Zorg voor een leefbaarheidsvisie
Elke gemeente en elke regio heeft een andere aanpak nodig. Per regio en per kern zijn er grote verschillen: ik schreef hier vorige week al over. Je kunt een blauwdruk maken voor vergrijzingsregio’s in z’n algemeenheid – maar dan nog is maatwerk nodig. Gemeenten moeten dus zorgen voor een leefbaarheidsvisie met voldoende draagvlak. Pas met een goede leefbaarheidsvisie kan een gemeente plannen maken voor de toekomst van het winkelgebied.

3. Maak het centrum compacter
Aanloopstraten naar het centrum: ze werken niet altijd meer. Winkels in deze straten worden vaak slecht bezocht. Dit blijkt uit de passantentellingen van onze veldwerkers in alle winkelgebieden in de Benelux. Op iets specifieker niveau concludeerden we het ook in de stategievisie voor vitale kernen in de Achterhoek, die wij samen met Bureau Stedelijke Planning en Merkator schreven. Is de aanloopstraat een parkeerstraat, dan trekken de winkels nog wel wat publiek. Is dat niet zo, dan zijn deze zaken ten dode opgeschreven. Laat deze straten dus langzaam verdwijnen. Natuurlijk kun je niet zomaar het bestemmingsplan wijzigen. Wacht daarom tot de winkelier uit zichzelf stopt met zijn onderneming, bijvoorbeeld bij pensioen. En kies dan voor een wijziging van het bestemmingsplan – maak er bijvoorbeeld woningen van. Op de lange termijn levert een compact centrum meer op dan een centrum waarin het aanbod versnipperd is.

4. Hef een leegstandtax
Als het gaat om leegstand en verloedering, pleit ik voor het heffen van een leegstandtax. In België werken gemeenten hier al mee. Bijvoorbeeld in de gemeente Mechelen. Een pand dat leegstaat, krijgt in het eerste jaar te maken met een leegstandtax van € 10,- per m2. In het tweede jaar loopt dit op naar € 20,- per m2, tot na 5 jaar een tax van € 50,- per m2 is bereikt. Zo’n leegstandtax kan oplopen tot maximaal € 100.000,- per jaar. De leegstand van het pand kost de eigenaar steeds meer geld, temeer omdat het pand hem ook geen inkomsten oplevert. Bij het voelen van deze financiële druk bereikt de eigenaar eerder een omslagpunt: hij zal in een vroeger stadium bereid zijn mee te werken aan herontwikkeling van het winkelpand. Dit kan op twee manieren: de eigenaar accepteert dat hij een lagere huurprijs ontvangt voor het winkelpand. Of hij werkt mee aan een andere bestemming. Bijvoorbeeld een bestemmingswijziging naar een woonfunctie. Dit levert hem weliswaar minder huurpenningen op, maar is goedkoper dan de forse leegstandtax die hij betaalt. In Nederland is het heffen van een leegstandtax wettelijk wel mogelijk, maar het wordt nog niet toegepast. Eigenlijk vind ik dat raar: het zou een mooie oplossing zijn voor gebieden waar nu verloedering dreigt.

5. Varieer in het aanbod
In het rapport voor vitale kernen in de Achterhoek adviseerden we om variëteit aan te brengen in het aanbod. Organiseer niet met elke gemeente een braderie in de dorpskern, maar verzin in elk dorp iets anders. Mensen zitten niet meer te wachten op meer van hetzelfde. Kies voor specialisatie, voor USP’s van jouw dorpskern. Daarnaast besprak ik al eerder de ontwikkeling van het afreizen naar steden met single brand stores als Abercrombie and Fitch. En kies voor beleving in je zaak: een toekomstbestendige winkel zorgt dat zijn klant iets te doen heeft en nieuwsgierig wordt gemaakt.

6. Houd vol
Heb je eenmaal een pad gekozen, wijk daar dan niet vanaf. Het herinrichten van een winkellandschap kost tijd: gemiddeld zo’n twintig jaar. Wil je zorgen voor herkenbaarheid en een eigen ‘smoel’, dan moet je de grote lijnen vasthouden. Ga dus niet experimenteren: houd vol.

Eerdere blogs in deze serie leest u hier:
Deel 1: huidige situatie / over koopgedrag consument
Deel 2: over de komende 15 jaar
Deel 3: maak een blauwdruk van de (uw) situatie over 15 jaar

In het eerste deel van deze blogserie sprak ik over het onderzoek dat wij uitvoerden voor Atelier Rijksbouwmeester. Samen met Bureau Stedelijke Planning en Merkator brachten wij een rapport uit met een stategievisie voor vitale kernen in de Achterhoek. Als voorbeeld uit dit onderzoek neem ik Groenlo. De huidige leegstand is 18% in deze gemeente. Onze voorspelling is, dat 10 tot 15% van het huidige winkelaanbod zal wegvallen. Reken je dit door, dan staat over 15 jaar een derde van de winkels leeg. Hoe zorg je in dat geval toch voor een leefbare situatie?

Toekomstscenario’s bedenken
Het antwoord is: maak een blauwdruk. Heb als gemeente het lef toekomstscenario’s voor je winkelgebieden te bedenken – en deze ook door te rekenen. En sta voor de consequenties. Blijkt uit onderzoek dat er een overaanbod is, dan zul je moeten saneren. In zo’n geval is het vaak wel zaak de kern van het winkelgebied te versterken: ga schaven aan de randen, geef sommige winkelpanden een herbestemming als dat nodig is. En kijk naar de kracht van het winkelgebied. Een blauwdruk is altijd maatwerk: leegstand verschilt per regio. In Limburg is de huidige situatie dat 10% van de winkels leegstaat. In de provincie Noord-Holland is dit slechts 3%. In Amsterdam, Utrecht en Den Haag groeit het winkelaanbod zelfs. Pak de leegstand dus per gebied verschillend aan.

De slag om Grolle
Zo adviseerden wij de Achterhoekse gemeente Groenlo het fenomeen ‘de slag om Grolle’ uit te vergroten. Het plaatsje is bekend om de slag bij Groenlo en kan deze historische gebeurtenis continu beleefbaar maken in het centrum van de stad. Door dit onderdeel overal in de stad terug te laten komen, trekt Groenlo meer toeristen aan. Hiervan profiteren andere bezienswaardigheden, winkels en horeca mee. ‘Het verhaal van de slag om Grolle leest als een spannend jongensboek en kan tot in de wijde omgeving sporen trekken naar het stadscentrum,’ schreven wij in ons advies.

Blauwdruk is maatwerk
In Groenlo kozen we niet voor een standaardoplossing. Maar dat kan in feite nooit – een blauwdruk is immers maatwerk. Hetzelfde geldt voor nieuwbouw. Zomaar grote, nieuwe retailparken neerzetten is niet verstandig in deze tijd. Kijk naar Almere: rond de 10% van de winkels in het centrum staat leeg. Er zijn echter wel plannen voor een  winkelcomplex van 30.000 m2 vlak buiten het centrum. Dit is bouwen voor de leegstand – het is over the top. Is nieuwbouw dan altijd af te raden? Nee. Nieuwbouw blijft nodig om de juiste panden op de juiste plek aan te bieden. Bijvoorbeeld in een verouderd winkelgebied. Vloeroppervlakken worden groter – en dus kun je je retailstructuren moderniseren door kleine winkels in binnensteden te vervangen door nieuwbouwpanden.

Eerste levensbehoeften blijven nodig
Accepteer als gemeente dat jouw centrum een kleiner winkelgebied heeft in de toekomst, als blijkt dat andere gemeenten een grotere aantrekkingskracht hebben. Zorg echter wel voor goede accommodaties voor food en eerste levensbehoeften. Een supermarkt, een bakker en een drogisterij bijvoorbeeld. En behoud je delicatessenwinkels, een wijnhandel en een winkel voor huishoudelijke artikelen als Blokker. Internetwinkels vormen geen bedreiging voor food: mensen willen zelf dat kaasje en dat brood kopen. Want voedsel kopen is een beleving.

Beleving bieden
In de toekomst gaan mensen meer en meer naar deze beleving op zoek. Ook service speelt hierbij een rol: dat kan nog wel eens een zeer onderscheidend selling point gaan worden. Winkelcentrum Stadshart Amstelveen bijvoorbeeld biedt een ‘viersterrenservice’ met gratis Wifi, luiers en gratis kranten, waardoor het aantal bezoekers in dit winkelcentrum nog jaarlijks stijgt. En dat in een winkelmarkt met dalende bezoekersaantallen en consumentenbestedingen.

Kortom: maak als gemeente werk van je toekomstscenario. Daarvoor is draagvlak nodig en een leefbaarheidsvisie. Elke plek, elke regio, heeft een andere aanpak nodig.

Wat voor aanpak is nodig voor een retailbestendige toekomst? Dat leest u volgende week in mijn vierde en laatste blog in deze reeks.

Het winkellandschap verandert. Het gedrag van de consument ook. Vorige week noemde ik enkele trends: gericht winkelen in grote steden, de opkomst van brandstores en runshoppen versus funshoppen. Welke trends zetten door? Wat mogen we de komende vijftien jaar verwachten?

Crisis van blijvende invloed
Allereerst is het van belang om onderscheid te maken tussen incidentele en structurele veranderingen. Opvallend is dat veranderingen eigenlijk vooral structureel zijn. En als het gaat om incidentele veranderingen, zijn ze dan wel echt incidenteel? Neem bijvoorbeeld de economische crisis, die begon met het omvallen van Lehman Brothers in 2008. De crisis duurt inmiddels al vijf jaar – en het eind is nog niet in zicht. Paul Schnabel, (nog net) directeur van het Sociaal Cultureel Planbureau, verwacht dat de crisis van blijvende invloed is op de inkomens. Zijn verwachting is dat we de komende jaren ‘zonder groei moeten leren leven’, lezen we in zijn reactie op het regeerakkoord uit 2012. ‘Velen hebben niet door wat hen boven het hoofd hangt. Het wordt nog schrikken,’ aldus Schnabel.

2040: 26% van de bevolking 65+
Misschien houdt de crisis nog jaren aan. En hierdoor geven mensen minder uit. Vooral in de non-foodbranches. Maar ook door de vergrijzing houden mensen eerder de hand op de knip. En de vergrijzing is geen incident: de komende jaren stijgt het aandeel ouderen in Nederland wezenlijk. In 2040 is naar schatting 26% van de bevolking 65-plusser, waarvan een derde ouder is dan 80 jaar. Ter vergelijking: in 2012 is het percentage 65-plussers nog 16%, waarvan 25% 80-plusser is. (bron: Nationaal Kompas Volksgezondheid). We kunnen de crisis niet uittekenen, maar de vergrijzing wel.

Lange reistijd voor compleet aanbod
Nog een structureel issue is de opkomst van het internetwinkelen. Hier zien we een heel gedifferentieerd beeld. In de foodbranche wordt nog weinig gekocht via internet; in elektronica zien we al 30% online aankopen. Het effect op winkels is in totaal nog beperkt, maar zal zeker verder groeien. En vorige week noemde ik al de trend om een uur in de auto of trein te zitten op weg naar een stad met een compleet winkelaanbod. Deze trend zet zeker door. In Zeist zei onlangs een beleidsmaker tegen me: ‘We moeten onze regionale trekkersfunctie heroveren.’ Deze ambitie was zelfs opgenomen in het Centrumplan voor deze gemeente. Ik antwoordde hem echter: ‘Die trekkersfunctie krijg je nooit meer terug. Mensen gaan voor een compleet aanbod. En dus kiezen ze voor Utrecht of Amsterdam.’ Het centrumplan is uiteindelijk aangepast: de ‘regionale trekkersfunctie’ is uit het Centrumplan voor Zeist geschrapt. Ik denk dat gemeenten dit soort ambities moeten loslaten. Natuurlijk, basisvoorzieningen moeten blijven. Maar een breed aanbod bieden is, als je let op de huidige ontwikkelingen, niet langer nodig. Zeist gaat dan ook voor  een aantrekkelijk winkelaanbod voor met name de  eigen inwoners.

Branchevervaging en filialisering
Een andere ontwikkeling is branchevervaging: dit betekent dat een winkel, naast het gebruikelijke assortiment voor de branche, ook andere producten verkoopt. Bekende voorbeelden zijn de verkoop van computers bij de Aldi en speelgoed bij Praxis. Branchevervaging ontstaat vaak door de noodzaak de vloerproductiviteit (de omzet per vierkante meter) te verhogen. Ook filialisering is een ontwikkeling die niet meer terug te draaien is. In veel winkelgebieden wordt het straatbeeld bepaald door filiaalbedrijven als Hema, C&A, Blokker en Kruidvat. Enerzijds leidt dit tot winkelgebieden die consumenten eentonig vinden. Anderzijds waardeert de consument juist de herkenbaarheid van het aanbod. Ik verwacht dat deze trend zich verder zal voortzetten. Veel kleine zelfstandigen, met name in de non-foodbranches, zullen niet in staat blijken de slag te maken die op dit moment nodig is.

Meer vraag naar vermaak
Tot slot zien we dat de vraag naar ‘leisurefuncties’ (winkelen als vrijetijdsbesteding) en vermaak rond de winkel stijgt. Een ontwikkeling die nog in de kinderschoenen staat, maar waar winkeliers naar mijn verwachting de komende 15 jaar steeds meer op gaan inzetten. Een combinatie van shoppen en vermaak maakt een winkelgebied aantrekkelijker, vooral bij winkelgebieden die overwegend recreatief worden bezocht.

Wat voor blauwdruk kunnen we maken op basis van de ontwikkelingen in het winkellandschap van de komende 15 jaar? U leest het volgende week.

Hoe kun je de retail in de Achterhoek toekomstbestendig inrichten? Deze vraag kregen wij vorig jaar voorgelegd door Atelier Rijksbouwmeester. Samen met Bureau Stedelijke Planning en Merkator brachten wij een onderzoeksrapport uit met een stategievisie voor vitale kernen in de Achterhoek. In deze blogs zal ik af en toe een voorbeeld gebruiken uit deze rapportage. Ook andere gebieden in Nederland komen aan bod. En daarbij kijk ik niet alleen naar de kleine en middelgrote gemeenten, maar ook naar de grote steden. In deze eerste blog ga ik eerst op zoek naar een aantal trends op dit moment.

Een uur in de auto om te shoppen
Wat zijn die huidige trends? Allereerst: mensen winkelen het liefst in grote winkelgebieden waar ze alles kunnen vinden wat ze zoeken. Het winkelend publiek gaat voor het volledige aanbod. Daarom is een compacte stad als Utrecht zo’n geliefde winkelstad: alles is op loopafstand bereikbaar. Mensen zitten liever een uur in de auto op weg naar een groot winkelgebied dan dat ze naar een kleinere plaats gaan met minder aanbod.

Variatie is belangrijk
Dit verklaart waarom bijvoorbeeld Arnhem wel geliefd is en Apeldoorn niet. Arnhem heeft een compact en compleet aanbod. Apeldoorn heeft minder te bieden. We zien dit ook terug in het rapport over vitale kernen in de Achterhoek. Het aanbod is weinig gevarieerd: er is weinig kleding en mode, terwijl een van de kernen wel veel woonwinkels kent. Dat de drie onderzochte kernen niet goed functioneren zie je terug in de relatief hoge leegstand – een belangrijke indicator voor het functioneren van een centrum.

Kosten van ondergeschikt belang
DTZ Zadelhoff maakte op basis van data van Locatus een analyse van de parkeertarieven. Wat blijkt: de 20 meest aantrekkelijke steden hebben de hoogste parkeertarieven. En toch betalen mensen deze tarieven grif. Inderdaad: als het aanbod maar onderscheidend genoeg is, dan heeft het winkelend publiek er de kosten van een lange reis en flinke parkeertarieven voor over.

Funshoppen en runshoppen
Een andere trend die we zien, is dat jongeren hun winkeltrip echt plannen. Ze bereiden hun bezoek aan het winkelgebied goed voor. Sterker nog, ze kiezen hun winkelgebied uit op de aanwezigheid van bepaalde merken. Single brand stores als Gaastra of Mexx worden dan ook steeds populairder. Een mooi voorbeeld is de winkel van Abercrombie & Fitch: jonge meisjes plannen speciaal een dagje Amsterdam om deze kledingzaak te bezoeken. Er is minder sprake van shoppen, spontaan door de stad slenteren op zoek naar zomaar iets. Jongeren weten vaak precies wat ze willen en gaan daarnaar op zoek. Winkelen neemt dan ook niet meer een halve of hele dag in beslag, maar kost slechts een paar uurtjes. Kortom: consumenten maken steeds duidelijker onderscheid tussen ‘funshoppen’ (waarbij rondkijken belangrijker is dan de aankoop) en ‘runshoppen’ (snel en gericht boodschappen doen, bij voorkeur op één locatie).

Wat betekenen deze trends voor de ontwikkelingen in het winkellandschap van de komende 15 jaar? U leest het volgende week.

Tuinartikelen
Is de branche waar tuingereedschap en overwegend niet levend materiaal voor de tuin wordt verkocht. Dit zijn bijvoorbeeld de Boerenbonds en de Welkoop.  Deze branche heeft een sterke terugloop gekend tussen 2004 en 2010, maar sinds 2010 stabiliseert deze branche zich weer. Zowel qua aantallen winkels als qua oppervlakte.

Tuincentra
Het aantal tuincentra is de afgelopen jaren geleidelijk afgenomen: 200 centra minder in negen jaar. Het gemiddelde tuincentrum is echter wel bijna 900 m² groter geworden, waarmee het totaal aantal meters tuincentrum in Nederland toch is gegroeid. De laatste jaren lijkt die groei echter wel tot staan gebracht. Naast de economische crisis lijkt dit ook een gevolg van de sterke concurrentie van de grote bouwmarkten (Hornbach, Praxis & Tuin) die zich steeds meer op de tuin richten.

Tuinmeubelen
De branche tuinmeubelen is de afgelopen jaren sterk in opkomst geweest, maar de groei is hier ondertussen wel weer uit. Deze branche lijkt ook duidelijk last te hebben van de crisis. Zo heeft de keten Roobol Tuin begin van dit jaar al een aantal filialen gesloten.

Alle drie de branches hebben het op dit moment niet makkelijk. De groei van de eerste jaren van deze eeuw is er bij alle branches uit en is dit omgeslagen in een afname van het aantal meters en het aantal vestigingen.  Een Siberische maartmaand is voor deze branches, die afhankelijk zijn van goed weer, dus een extra probleem. Laten we dus niet alleen voor onszelf hopen op beter weer in april! En als het dan ook mooi weer is, laten we dan ook wat extra aandacht besteden aan de tuin!

Als ik op de website mijn stem heb uitgebracht, kom ik de pagina met finalisten terecht. Mij valt dan direct iets op: ik kom weinig grote, bekende namen tegen. Voor mij als beroepswinkelaar is dat vreemd. Winkelketens met marketingteams, bergen reclamefolders, reclame op radio en tv en internet … waar zijn ze? Ze staan niet op de lijst met finalisten. Opvallend!

Geen grote namen
De finalisten zijn geen grote namen. Het zijn bijna allemaal zelfstandige  ondernemers die op hun eigen manier de aandacht van de stemmers trokken. Kennelijk is dat iets wat consumenten zich steeds meer realiseren: ‘die grote namen komen we overal al tegen. Een centrum wordt pas leuk of interessant als er winkels zitten die anders dan anders zijn.’ En juist dat onderscheidende kan wel eens het sterke punt van de kleine zelfstandige worden.

De kracht van winkels als Koning Willem
Mooi voorbeeld van zo’n onderscheidende winkelier is mijn favoriet,  de Deventer spellenspeciaalzaak Koning Willem. In tijden waarin computerspellen oprukten, begon hij een winkel in bordspelen en andere leuke snuisterijen. Dankzij zijn frisse blik op het nieuwe winkelen is zijn zaak een groot succes. Hij heeft een uniek assortiment, laat muzikanten optreden in zijn etalage en heeft een spellencafé. Hij is actief aanwezig op sociale media en in de media. Hierdoor heeft hij in korte tijd een grote naamsbekendheid opgebouwd. Klanten uit het hele land komen naar zijn winkel.

Ideeën en oplossingen aandragen
Koning Willem bruist van de ideeën. Hij kwam regelmatig in het nieuws omdat hij zich fel verzet tegen een wekelijkse koopzondag. Mijn collega Astrid Custers schreef onlangs nog een interessant blog over deze problematiek, Winnaars & verliezers in de strijd om openingstijden.

Koning Willem is tegenstander van de wekelijkse koopzondag – iets wat ik mij goed kan voorstellen. Maar hij klaagt niet. Hij draagt oplossingen en ideeën aan die heel realistisch klinken. ‘Maak Deventer dynamisch voor bijzondere winkels,’ stelt Wilko ten Dam, eigenaar van Koning Willem, voor. ‘Kunst, specialiteiten, gezellig, uitzonderlijk: in alles moet Deventer uitblinken.’ Geen wonder dat zijn winkel tot de finaleronde van ‘Leukste Winkel van Nederland’ is doorgedrongen.

Service en inventiviteit
De lokale kennis van kleine zelfstandigen kan wel eens waardevoller zijn dan de macht van de grote getallen. Want wie kent zijn stad beter dan de lokale winkelier? De lokale winkelier moet het hebben van zijn service, assortiment en inventiviteit. Als gemeente zou ik dolblij zijn met initiatieven als die van Koning Willem. Winkeliers als hij helpen een gemeente zich te onderscheiden van de rest van Nederland. En dat is iets wat de komende jaren steeds meer nodig zal zijn.